FPN - Centar za međunarodno humanitarno pravo i međunarodne organizacije

Kontakt | Mapa sajta

Pitanja i odgovori

 

13. Kako humanitarno pravo štiti izbeglice i interno raseljena lica?

Izbeglice su lica koja su bila prinuđena da napuste sopstvenu zemlju, dok su interno raseljena lica oni koji nisu napustili područje sopstvene zemlje. Izbeglice uživaju zaštitu koju im pre svega pruža izbegličko pravo, kao i mandatVisokog komesara Ujedinjenih nacija za izbeglice (UNHCR). Ukoliko se nalaze u zemlji zahvaćenoj oružanim sukobom, izbeglice su zaštićene i međunarodnim humanitarnim pravom. Pored generalne zaštite koju civilima pruža MPH, izbeglice posebno štite i četvrta Ženevska konvencija i Protokol I. Ova dodatna zaštita ističe ugroženost izbeglica kao tuđinaca u rukama strane u sukobu, a u odsustvu zaštite njihove matične države.
Interno raseljena lica štiti obimna pravna regulativa, a pre svega nacionalno pravo, pravo ljudskih prava, kao i međunarodno humanitarno pravo (ukoliko se takva lica nalaze u zemlji zahvaćenoj oružanim sukobom). Ako se interno raseljena lica nadu u zemlji zahvaćenoj oružanim sukobom, onda se ona smatraju civilima (pod uslovom da ne učestvuju aktivno u neprijateljstvima), koji, kao takvi, uživaju punu zaštitu na koju civilno stanovništvo ima pravo. Ukoliko se poštuju, ove odredbe igraju važnu ulogu u sprečavanju iseljavanja, do koga često dolazi upravo usled kršenja ovih odredbi. Osim toga, medunarodno humanitarno pravo izričito zabranjuje svaki pokušaj prisiljavanja civila da napuste svoja ognjišta, osim u slučajevima kada to nalažu razlozi njihove bezbednosti ili neizbežni vojni razlozi. Ako ipak dode do njihovog raseljavanja, interno raseljena lica uživaju zaštitu od posledica neprijateljstava koju im pružaju gorenavedena opšta pravila zaštite civila i humanitarne pomoći. Ukoliko se poštuju, te opšte odredbe, kojima medunarodno humanitarno pravo štiti civile, mogu da spreče iseljavanje. Ako u tome ne uspeju, onda bar nude zaštitu u vreme tra-janja raseljenja. Ovde treba posebno istaći odredbe kojima se zabranjuje sledeće:
•  napadi na civile i civilne objekte, kao i neselektivno sprovodenje neprijateljskih akata;
•  izgladivanje civilnog stanovništva i uništavanje dobara neophodnih za njihovo preživljavanje;
•  njihovo kolektivno kažnjavanje koje često poprima oblik uništavanja stambenih objekata.
Uz ove, postoje i odredbe koje stranama u sukobu nalažu da dozvole pošiljkama humanitarne pomoći da stignu do ugroženog civilnog stanovništva.

Definicija izbeglice

U skladu sa članom 1 Konvencije UN iz 1951. godine, koja definiše status izbeglice, ovaj pojam se primenjuje na bilo koje  lice koje se nalazi izvan zemlje čiji je državljanin, zbog osnovanog straha od progona zasnovanog na pripadnosti  određenoj rasi, veroispovesti, nacionalnosti, društvenoj grupi ili zbog političkog mišljenja, a kome je, iz navedenog straha, nemoguće da koristi, ili ne želi da koristi, zaštitu te zemlje; odnosno, na lice bez državljanstva, koje se, iz navedenih razloga, nalazi izvan zemlje svog ranijeg redovnog boravka, a ne može, ili iz straha ne želi, da se vrati u tu zemlju.
Konvencija Organizacije afričkog jedinstva o problemima izbeglica u Africi iz 1969. godine i Kartaginska deklaracija o izbeglicama iz 1984. proširile su navedenu definiciju i na lica koja su izbegla usled događaja koji ozbiljno narušavaju javni red, kao što su oružani sukobi i neredi.

 

 

 

 

 

Kontakt | Mapa sajta | © 2006 FPN - Centar za međunarodno humanitarno pravo i međunarodne organizacije