FPN - Centar za međunarodno humanitarno pravo i međunarodne organizacije

Kontakt | Mapa sajta

Pitanja i odgovori

 

1. Šta je međunarodno humanitarno pravo


Međunarodno humanitarno pravo čini važan deo međunarodnog javnog prava  i sadrži pravila koja u vreme oružanih sukoba nastoje da zaštite lica koja ne učestvuju, ili su prestala da učestvuju, u neprijateljstvima, kao i da ograniče metode i sredstva ratovanja.
Tačnije, ono što MKCK podrazumeva pod međunarodnim humanitarnim pravom primenjivim u oružanim sukobima jesu međunarodni ugovori ili običajna pravila direktno usmerena na rešavanje humanitarnih pitanja koja neposredno proizlaze iz oružanih sukoba, bez obzira na to da li su oni međunarodne ili unutrašnje prirode. Iz humanitarnih razloga ta pravila ograničavaju pravo zaraćenih strana na korišćenje metoda i sredstava ratovanja po njihovom slobodnom izboru, a štite i lica i imovinu koji su zahvaćeni ili bi mogli biti zahvaćeni sukobom. (vidi pitanja br. 3, 6 i 17, koja nude korisna dodatna objašnjenja).


Ženeva i Hag


Međunarodno humanitarno pravo (MHP) - poznato i kao pravo oružanih sukoba ili ratno pravo - (vidi "Terminologiju") sastoji se od dve grane:
•  Ženevskog prava ili humanitarnog prava u užem smislu, kojeje namenjeno zaštiti pripadnika oružanih snaga koji više ne učestvuju u borbama, kao i lica (posebno civila) koja ne uzimaju aktivno učešće u neprijateljstvima.
•  Haškog prava ili ratnog prava, koje utvrduje prava i obaveze zaraćenih strana tokom izvođenja vojnih operacija, te ograničava načine nanošenja gubitaka neprijatelju.
Ove dve grane međunarodnog humanitarnog prava nazvane su po gradovima u kojima su svojevremeno postavljeni njihovi temelji. Usvajanjem Dopunskih protokola iz 1977. godine, koji povezuju obe ove grane međunarodnog humanitarnog prava, razlika između njih se izgubila i danas ima čisto istorijski i didaktički značaj.


Ko su strane u sukobu?


Međunarodni oružani sukob podrazumeva borbu oružanih snaga najmanje dve države (treba napomenuti da su ratovi za nacionalno oslobođenje svrstani u međunarodne oružane sukobe).
Nemeđunarodni oružani sukob podrazumeva borbu na području jedne države između redovnih oružanih snaga i naoružanih grupa koje se mogu identifikovati kao zasebni entiteti, ili izmedu naoružanih grupa koje se bore međusobno. Da bi stekle status nemeđunarodnog oružanog sukoba, razmere borbi moraju dostići određeni nivo i intenzitet, a one same moraju trajati određeno vreme.
Unutrašnje nerede karakteriše ozbiljno narušavanje unutrašnjeg poretka usled nasilnih postupaka koji ipak ne dosežu razmere oružanog sukoba (npr. nemiri, borbe izmedu pojedinih frakcija ili protiv predstavnika vlasti).


Grocijus i pravo naroda (Jus Cogens)


Izraz "jus cogens" (pravo naroda) danas se po značenju poistovećuje sa međunarodnim javnim pravom, ili međunarodnim pravom, i predstavlja skup pravila kojima se uređuju odnosi izmedu država, kao i između država i drugih članova međunarodne zajednice.
Tvorac ovog prava je pravnik i diplomata Grocijus (vidi Indeks). Nakon reformacije koja je podelila zapadnu hrišćansku crkvu, zaključio je da pravo više nije izraz božanske pravde, već plod ljudskog razuma i da više ne prethodi radnji već iz nje proizlazi. Otud je nastala potreba za pronalaženjem nekog novog,
objedinjujućeg načela u međunarodnim odnosima. To načelo trebalo je da obezbedi jus cogens. U svojoj knjizi "Dejure belli ac pacis" Grocijus je naveo pravila koja spadaju u najčvršće temelje ratnog prava.

Terminologija


Nazivi "međunarodno humanitarno pravo", "pravo oružanih sukoba" i "ratno pravo" mogu se smatrati istoznačnim. Međunarodne organizacije, univerziteti, pa Čak i države, radije upotrebljavaju termin "međunarodno humanitarno pravo" (ili "humanitarno pravo"), dok preostala dva naziva češće koriste pripadnici oružanih snaga.

 

Kontakt | Mapa sajta | © 2006 FPN - Centar za međunarodno humanitarno pravo i međunarodne organizacije